Miękkie umiejętności w branży budowlanej czyli jakie kompetencje warto rozwijać.

Sektor budowlany często kojarzy się przede wszystkim z wiedzą inżynierską i twardymi umiejętnościami technicznymi, ale w rzeczywistości kompetencje miękkie są równie kluczowe dla skutecznego funkcjonowania tego sektora. Zdolność do komunikacji, umiejętność pracy w zespole, zarządzanie czasem, czy umiejętność rozwiązywania konfliktów to cechy, które często decydują o sukcesie projektu, szczególnie tych realizowanych w złożonych zespołach i pod dużą presją czasu. Wprowadzenie metodyk zarządzania, takich jak BIM (Building Information Modeling), jeszcze bardziej uwypukliło znaczenie tych umiejętności, zwłaszcza w kontekście współpracy międzybranżowej.

W dobie wszechobecnych szkoleń, coachingu i poradników wydawać by się mogło, że wszyscy posiadamy już umiejętności miękkie, jeśli nie wrodzone to przynajmniej nabyte. Nic bardziej mylnego. Jak możemy przeczytać w raporcie Manpower Group „Niedobór talentów 2023” [1] „dla pracodawców sporym wyzwaniem jest zrekrutowanie pracowników o pożądanych umiejętnościach miękkich”. W raporcie wskazano, że firmy odczuwają niedobór osób odpornych na stres i łatwo adaptujących się (34% wskazań), myślących krytycznie oraz analitycznie (33%), a także pracowników wnikliwych i chętnych do nauki (27% wskazań).

„Kompetencje miękkie to zbiór umiejętności człowieka pozyskiwanych w czasie edukacji, a następnie uzupełnionych cechami psychofizycznymi oraz osobowościowymi. Umożliwiają one efektywne działanie i osiągnięcie wysokich rezultatów pracy. Do tego rodzaju kompetencji wlicza się kompetencje personalne i społeczne. Jako najistotniejsze kompetencje personalne wyróżnia się otwartość, optymizm, samoakceptację, kreatywność oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem. Do kompetencji społecznych należy natomiast umiejętność współpracy, komunikatywność oraz kultura osobista. Przeciwieństwem kompetencji miękkich są kompetencje twarde, przez które rozumie się określone kwalifikacje i predyspozycje, wymagane do pracy w konkretnym zawodzie.”[2]

Jednocześnie nie sposób pominąć znaczenia kompetencji miękkich wśród kompetencji przyszłości -jak pokazuje to chociażby „Raport z badań empirycznych w zakresie kompetencji i zawodów przyszłości” [3]. Kompetencje poznawcze i kompetencje społeczne zdecydowanie dominują nad kompetencjami technicznymi. Ciekawostkę może też stanowić fakt, że wg Deloitte Acces Economics do 2030 roku do 66% wszystkich miejsc pracy będą stanowić te wymagające umiejętności miękkich. Na znaczeniu zyskiwać będą takie kompetencje jak: krytyczne myślenie, inteligencja emocjonalna, umiejętność rozwiazywania złożonych problemów czy zdolność uczenia się (z naciskiem na „lifelong learning”1), ale też efektywnego przekazywania swojej wiedzy innym.

Najważniejsze kompetencje miękkie w branży budowlanej?

1. Umiejętności komunikacyjne. Budownictwo to branża, w której projekty są realizowane przez różnorodne zespoły, często multi-dyscyplinarne czyli składające się z architektów, inżynierów, kierowników budów oraz specjalistów z różnych dziedzin. Efektywna komunikacja zapewnia, że każdy uczestnik projektu rozumie swoje zadania, jest też niezbędna do tego, aby wyjaśnić kwestie techniczne osobie nietechnicznej. Wiedza merytoryczna jest kluczowa, ale umiejętność precyzyjnego i zwięzłego przekazania know-how odbiorcom, którzy nie znają tematu lub nie są ekspertami w danej dziedzinie, jest często kluczowa dla powodzenia całego zadania (projektu). Dzięki temu, wszyscy interesariusze mogą zostać włączeni w proces wymiany informacji czy w procesy decyzyjne, ale też dzięki zrozumieniu problemu (technicznego) zminimalizować ryzyka dla projektu (np. właściwie opisać wymagania wobec wykonawcy w umowie).
2. Cechy przywódcze, czyli umiejętne zarządzania zespołem, poszczególnymi osobami wchodzącymi w skład zespołu, projektami i/lub całymi organizacjami. W branży budowlanej harmonogramy są często napięte, a każdy dzień opóźnienia może generować dodatkowe koszty. Osoby odpowiedzialne za planowanie i zarządzanie projektem muszą umiejętnie ustalać priorytety i dostosowywać harmonogram w zależności od zmieniających się warunków. Niezwykle ważna jest umiejętność zarządzania zespołem przy jednoczesnej umiejętności współpracy w ramach tego zespołu. Ta cecha jest kluczowa dla lepszego zrozumienia wzajemnych potrzeb i wymagań, co z kolei wpływa na zwiększenie efektywności realizacji projektu. Do cech przywódczych przydatnych w tej branży powinniśmy też zaliczyć: odporność na stres, decyzyjność i umiejętność zachowania zimnej krwi.
3. Zdolności negocjacyjne. Umiejętność skutecznego negocjowania zarówno z partnerami biznesowymi, klientami, wykonawcami, ale też reprezentantami różnych szczebli organizacji którą się reprezentuje to niezwykle ważny element w pracy każdego menadżera, kierownika, inżyniera zaangażowanego w proces inwestycyjny, na każdym etapie jego realizacji. Firmy potrzebują kompetentnych, pewnych siebie specjalistów, którzy potrafią rozmawiać i przekonywać innych do swoich idei i racji.
4. Umiejętność rozwiązywania problemów i myślenie kreatywne: Branża budowlana jest narażona na różnorodne wyzwania, od problemów technicznych po te związane z organizacją pracy. Umiejętność szybkiego reagowania na pojawiające się trudności i podejmowania właściwych decyzji jest kluczowa dla sprawnej realizacji projektu. Proaktywne podejście do rozwiązywania problemów jest niezwykle cenną i docenianą kompetencją.
5. Elastyczność i otwartość na zmiany. W branży budowlanej zmiany są nieuniknione i jak zwykło się mówić są jedynym pewnym elementem każdego projektu. Co więcej, z uwagi na szybki rozwój technologii, regulacji i metod pracy, firmy budowlane muszą być w stanie szybko dostosowywać się do nowych wymagań, norm czy innowacyjnych rozwiązań. Pracownicy z rozwiniętą umiejętnością adaptacji szybciej reagują na te zmiany i dostosowują swoje działania do nowych okoliczności z korzyścią dla projektu, firmy, ale i samych siebie. Elastyczność w zarządzaniu projektami pozwala lepiej reagować na niespodziewane wyzwania i zmieniające się warunki na budowie, a otwartość na zmiany ułatwia wdrażanie nowoczesnych technologii, takich jak BIM, które mogą znacząco zwiększyć efektywność i jakość realizowanych projektów.

Biorąc pod uwagę rosnące wymagania w zakresie zrównoważonego budownictwa oraz nowych trendów, takich jak automatyzacja i cyfryzacja procesów, sytuacja geopolityczna, zmieniające się wymagania pracodawców w odniesieniu do kompetencji pracowników, już dziś warto zaplanować działania związane z budowaniem kompetencji zespołów. Które z kompetencji warto wzmocnić?:

1. Umiejętność pracy w zespołach wielokulturowych. Zatrudnienie obcokrajowców w polskich firmach budowlanych będzie rosło, a efektywna współpraca w zespołach zróżnicowanych kulturowo stanie się normą.
2. Inteligencja społeczna. Zdolność rozumienia i reagowania na potrzeby innych, budowania relacji oraz efektywnej komunikacji będzie kluczowa, zwłaszcza w kontekście współpracy międzynarodowej i zespołowej.
3. Efektywna praca w zespołach wirtualnych. Praca zdalna i rozproszona będzie stale zyskiwać na znaczeniu, co wymaga rozwiniętych umiejętności współpracy online. Coś co kiedyś wydawało się wręcz niemożliwe do osiągniecia, dziś stało się normą – wiele projektów realizowanych jest przez zespoły projektowe z różnych stron świata (np. różne branże) i nikogo to już nie dziwi.
4. Lifelong learning czyli uczenie się przez całe życie. Stały rozwój i gotowość do nauki są podstawą do przyswajania innych kompetencji. Dążenie do ciągłego podnoszenia swoich kwalifikacji pozwala na dostosowanie się do zmieniających się wymagań rynku pracy, ale też zwiększania swoich kompetencji i możliwości zatrudnienia. Daje też ogromną frajdę i redukuje ryzyko wypalenia zawodowego 😊
   

   Lifelong learning nie jest chwilowym trendem. Promowanie uczenia się przez całe życie od lat jest jednym z głównych celów Europejskiego Funduszu Społecznego. UNESCO powołało specjalny instytut UNESCO Institute for Lifelong Learning, wzmacnia potencjał Państw członkowskich w zakresie tworzenia skutecznych polityk i systemów kształcenia ustawicznego, zgodnie z Celem Zrównoważonego Rozwoju nr 4. Ludzie nastawieni na rozwój tworzą wyedukowane społeczeństwo budując tym samym silną gospodarkę.

5. Pogłębione wnioskowanie i krytyczne myślenie. Zdolność do analizy danych, krytycznego myślenia i wyciągania logicznych wniosków to jedna z tych kompetencji, która będzie odgrywała kluczową rolę w podejmowaniu strategicznych decyzji.
6. Myślenie projektowe (design thinking). Zdolność do tworzenia kreatywnych, użytkowych rozwiązań na podstawie potrzeb klienta czy użytkownika jest coraz bardziej istotna, zwłaszcza w kontekście rozwoju nowych produktów i usług. Jaki ma to związek z budownictwem – bardzo duży! Wszak to właśnie tu obok projektantów mamy też producentów materiałów i systemów budowlanych, rozwiązań ICT – platform, aplikacji i systemów informatycznych tworzonych z myślą o ludziach, którzy będą mieszkali/pracowali w zaprojektowanych budynkach zbudowanych z określonych materiałów i systemów, zarządzanych z wykorzystaniem konkretnych rozwiązań informatycznych.

Kompetencje miękkie w budownictwie są kluczowe dla skutecznego zarządzania zespołem, rozwiązywania problemów, efektywnej komunikacji oraz adaptacji do zmian. Ich rozwój przekłada się na lepszą realizację projektów oraz większą satysfakcję z pracy w zespole. W wielu opracowaniach znajdziemy wskazanie, że to przedsiębiorcy powinni zaangażować się w rozwój takich umiejętności, jak krytyczne myślenie, kreatywność czy adaptacja do nowych sytuacji, aby sprostać wyzwaniom przyszłości. Trudno się z tym nie zgodzić, ale osobiście jestem zdania, że wszystkie te kompetencje powinny być budowane i rozwijane już od najmłodszych lat – na poziomie szkoły podstawowej, średniej i wyższej. Dyskusja, która wywiązała się podczas jednej z debat organizowanych w ramach konferencji Projektowanie Przyszłości1 (rok 2023) utwierdziła mnie w przekonaniu, że nie jestem odosobniona w tej opinii, nie boję się nawet użyć słowa „oczekiwaniu”. To już najwyższy czas, aby kompetencje miękkie trafiły do programów nauczania i były rozwijane już od najmłodszych lat nie tylko na konkretnych dedykowanych zajęciach, ale również w ramach zmiany podejścia do uczniów i studentów, obdarzania ich zaufaniem, i wiary w to że dadzą radę chociażby zaplanować, a w starszym wieku nawet zorganizować – przy konstruktywnym wsparciu lidera (nauczyciel) – dyskotekę szkolną czy wycieczkę. Dajmy im szansę zaznać blasków i cieni związanych ze współpracą, negocjacjami, sztuką wyboru i koniecznością podejmowania decyzji. To, jak dla mnie, dobry początek 😊

Źródła:

[1] Niedobór Talentów w Polsce 2023, Raport ManpowerGroup, https://raportyhr.manpowergroup.pl/niedobor-talentow-2023
[2] https://mfiles.pl/pl/index.php/Kompetencje_mi%C4%99kkie
[3] https://przemyslprzyszlosci.gov.pl/uploads/2022/07/Raport-z-badan-empirycznych-w-zakresie-kompetencji-i-zawodow-przyszlosci.pdf
[4] https://www.parp.gov.pl/component/content/article/84081:ustawiczne-zdobywanie-wiedzy-w-dynamicznie-zmieniajacym-sie-swiecie-uczymy-sie-cale-zycie